YAŞAYAN KENT İMGESİNİN KENTSEL ANLATI KODLARI İLE ARAŞTIRILMASI (UNARCODE^©) PROJESİ

UNARCODE^©, Prof. Dr. Serap Durmuş Öztürk’ün Karadeniz Teknik Üniversitesi’nde yürütücülüğünü üstlendiği 2515 - COST Aksiyon Üyeleri Ar-Ge projesidir.

Proje, mimarlık, edebiyat, dilbilim, sosyoloji ve bilgisayar bilimleri gibi disiplinleri bir araya getiren disiplinler arası çalışmaların bir örneğidir. AB destekli “CA18126 Writing Urban Places: New Narratives of the European City” adlı Cost aksiyonuna bağlı olarak geliştirilen projenin araştırma ekibi, Türkiye ve yurtdışı kurumlarda görev alan ve lisansüstü çalışmalarını yürüten uzmanlardan oluşmaktadır.

Kentlerin, mimarlar ve edebiyatçılar için farkına varılmamış ya da bilinen sorunlar barındırır. Bu bağlamda uzamsal anlatı ya da anlatısal uzam çalışmaları, kenti anlamlandırmaya ve keşfetmeye yönelik biricik deneyimleri merkeze alır. Ancak böyle bir yaklaşım kentsel farkındalıkta mekânların / yerlerin değerini ve yaşanmış mekân / yer anlayışını araştırmak üzere kullanıcıların çok yönlü duyarlılıklara yönlenmesini keşfetme imkânı verebilmektedir (Durmuş Öztürk ve Çıraklı, 2023).  

Deneyimlenen kentsel mekânlara ilişkin duyu ve duyguları araştırarak yaşayan kent imgesinin zenginleştirilmesi eşsiz bir öneme sahiptir.  UNARCODE^© projesi, yaşayan kentler için nitel ve nicel yöntemlerle elde edilen duyusal ve duygusal verileri işlemeyi, yaptığı analizler sonrasında mekânlara yönelik değişim ve dönüşüm parametrelerini bulmayı ve paradigma değişiminin niteliğini bilimsel yöntemlerle belirlemeyi amaçlamaktadır. Proje, Karadeniz Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü öğrencilerinin kentsel mekânlar / yerler hakkındaki farkındalığını arttırmak için gerçekleşen ve kentlerin deneyimlenmesinde, duyumsanmasında, algılanmasında, temsil edilmesinde ve tanıtılmasında etkili olan kodları ortaya koymaktadır.

Bu bağlamda yaşayan kent imgesinin araştırılmasında bu proje; zengin tarihsel geçmişe sahip, ticari ve turistik potansiyeli yüksek, kentsel yerlerin karakterine katkı veren tüm oluşumları ve katmanları içeren Trabzon kenti örneğini ele almaktadır (Durmus Ozturk, 2021). Tarihin en önemli ticaret yolu olan İpek Yolu’nun Anadolu’daki kollarından (Trabzon-Erzurum-Tebriz Kervan Yolu) biri olan kent, limanlar aracılığıyla olduğu kadar kara yolu aracılığıyla da doğu ve batı arasında bir köprü görevi üstlenmiştir. Trabzon kentinde seçilen deneyim güzergâhı, Trabzon-Erzurum-Tebriz Kervan Yolu’nun kent merkezinde uzanan hem son hem başlangıç noktasıdır (Üstün Demirkaya ve Durmuş Öztürk, 2022). Bu yönüyle güzergâh, sahip olduğu tarihi doku ve kent merkezindeki kent-kullanıcı karşılaşmalarının en çok yaşandığı yaşam alanı olarak dikkat çekmektedir. Kentlerin kültürel ve coğrafi geçmişine bağlı olarak kullanıcılarda farklı algılama ve hatırlama yolları gelişebilmektedir. Bu nedenle kullanıcıların kentsel alanları nasıl deneyimlediğini, yaşadığını ya da kullandığını araştırmak oldukça önemlidir.

UNARCODE^© projesi kapsamında, Trabzon kentinin yaşayan kent imgesinin kentsel anlatı kodları, mimarlık öğrencileri tarafından seçilen deneyim güzergâhındaki deneyimleri sonucunda kaydedilmiştir. Veriler, 2024 ve 2025 yıllarında gerçekleştirilen toplamda 5 saha çalışmasına aittir.

UNARCODE^© projesi, Türkiye’deki mimarlık kültürünü kentsel ve yerel ölçekte tanıtma potansiyelinin olması, mimarlık eğitimi, mekân farkındalığı ve kent turizmi konularında özgün değere ve yeni bilgi üretme potansiyeline sahiptir. Projenin, Türkiye ve dünya ölçeğinde farklı kentsel yerlere odaklanarak yeni projelerle tekrarlanabilir ve geliştirilebilir nitelikte olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda bağlı olduğu Cost aksiyonu kapsamında projenin bilimsel, fikri, ticari ve sosyal medya içeriğinin her hakkı saklıdır. Projenin hakları yürütücüye ve Karadeniz Teknik Üniversitesi’ne aittir. Üçüncü kişiler tarafından izin almadan çoğaltılamaz, tekrarlanamaz, referans verilmeden kullanılamaz.